✍️. ಅರ್ಜುನ್ ಮೂಲೆ
ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ನೌಕರರ ಮೇಲೆ ಶಿಸ್ತುಕ್ರಮದ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳು, ಆ ವಿಚಾರಣೆಯ ರಹಸ್ಯ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು (File Notings) ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಕಡತಗಳು ಹೊರಬರದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಎಂತಹ ಕಾನೂನು ತಿರುಚುವಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕೈಹಾಕುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ರಿಟ್ ಅರ್ಜಿ ಸಂಖ್ಯೆ W.P.(C) No. 9355 of 2009 & CM No. 7144/2009 (ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ವಿರುದ್ಧ ಆರ್.ಎಸ್. ಖಾನ್ – ತೀರ್ಪಿನ ದಿನಾಂಕ: 07/10/2010, ಸೈಟೇಶನ್: 2010 SCC OnLine Del 3539) ಪ್ರಕರಣವೇ ಜ್ವಲಂತ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲಾಖಾ ವಿಚಾರಣೆ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ತನ್ನದೇ ಕಡತದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 6(1)ರ ಅಡಿ ಕೋರಿದ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನಿರಾಕರಿಸಲು, “ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ನೌಕರನ ನಡುವೆ ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಸಂಬಂಧವಿದೆ” ಹಾಗೂ “ಮಾಹಿತಿ ಕೊಟ್ಟರೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವಿದೆ” ಎಂಬ ಸಿದ್ಧ ನೆಪಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆ 2005ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 8(1)(e) ಮತ್ತು 8(1)(g) ಅನ್ನು ವಿಕೃತವಾಗಿ ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ತನಿಖೆಯ ಹಿಂದಿನ ಅಸಲಿ ಹುನ್ನಾರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಲು ಯತ್ನಿಸಿದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಚಾಟಿಯೇಟು ಬೀಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಅರ್ಜಿದಾರರಿಗೆ Rs.5,000 ದಂಡದ ವೆಚ್ಚವನ್ನು (Costs) ಪಾವತಿಸುವಂತೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಠಿಣ ಆದೇಶ ನೀಡಿದೆ.
ಪ್ರಕರಣದ ನಿಖರ ಕಾನೂನು ವಿವರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ, ಕಂಟ್ರೋಲರ್ ಜನರಲ್ ಆಫ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಅಕೌಂಟ್ಸ್ (CGDA) ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಿಳಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಆರ್.ಎಸ್. ಖಾನ್ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಮುಖ ದಂಡನೆಯ ಶಿಸ್ತುಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ‘ಸೆನ್ಸೂರ್’ (Censure) ಎಂಬ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ವಿಚಾರಣೆಯ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಡತದಲ್ಲಾದ ನಡಾವಳಿಗಳನ್ನು ಕೋರಿದಾಗ, ಸಿಪಿಐಒ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು ಮಾಹಿತಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದವು. ಈ ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಕೇಂದ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಆಯೋಗವು (CIC) ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದಾಗ, ಸರ್ಕಾರವು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿತು. ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಡಾ. ಎಸ್. ಮುರಳೀಧರ್ ಅವರಿದ್ದ ಏಕಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು, ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 8(1)(e)ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ‘ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಸಂಬಂಧ’ (Fiduciary Capacity) ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಅದರ ನೌಕರರ ನಡುವಿನ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು. ಅಧಿಕೃತ ಕಡತದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸೆಕ್ಷನ್ 8(1)(g) ಅನ್ವಯ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ದೈಹಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಅಪಾಯವಿದೆ ಎಂದು ಕೇವಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಶಂಕೆ ಅಥವಾ ಆಧಾರರಹಿತ ನೆಪಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡಿ ಮಾಹಿತಿ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗದು, ಅದಕ್ಕೆ ಬಲವಾದ ವಾಸ್ತವಿಕ ಆಧಾರವಿರಬೇಕು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸಾರಿತು.
ಈ ತೀರ್ಪು, ಇಲಾಖಾ ವಿಚಾರಣೆಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನೌಕರರನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವ ಮತ್ತು ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಪೀಡಿತ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಪರದೆಯ ಹಿಂದೆ ಬಚ್ಚಿಡುವ ಆಡಳಿತಶಾಹಿಯ ಕರಾಳ ನೀತಿಗೆ ಬಲವಾದ ಹೊಡೆತ ನೀಡಿದೆ. ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ನೌಕರರ ಮೇಲೆ ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಿ, ತಮಗೆ ಬೇಕಾದಂತೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿ, ನಂತರ ಆ ಕಡತಗಳನ್ನೇ ನೌಕರನಿಗೆ ಸಿಗದಂತೆ ಮಾಡಲು ಸೆಕ್ಷನ್ 8(1)(e) ಮತ್ತು 8(1)(g) ಅನ್ನು ಗುರಾಣಿಯಾಗಿ ಬಳಸುವ ದಂಧೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಾರೋಷವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ತನ್ನದೇ ವಿರುದ್ಧದ ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ಯಾವ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಯಾವ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನ್ಯಾಯದ (Natural Justice) ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸಿದ ಸರ್ಕಾರದ ದುರಹಂಕಾರವನ್ನು ಈ ತೀರ್ಪು ಧೂಳಿಪಟ ಮಾಡಿದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಆರ್‌ಟಿಐ ಅರ್ಜಿದಾರರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರು ಈ ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು; ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 2(f) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ‘ಮಾಹಿತಿ’ (Information) ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳು, ಕಡತಗಳು, ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರಗಳು, ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು (File Notings) ಮತ್ತು ವರದಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸೆಕ್ಷನ್ 2(j) ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಅಂತಹ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಮತ್ತು ನಕಲು ಪಡೆಯುವ ‘ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು’ ಇರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾದರೆ, ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 10(1)ರ ‘ವಿಭಜನೀಯತೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ’ವನ್ನು (Doctrine of Severability) ಅನ್ವಯಿಸಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೆಸರು-ವಿಳಾಸಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮರೆಮಾಚಿ (Redact ಮಾಡಿ), ಉಳಿದ ಪೂರ್ಣ ಕಡತದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಜಿದಾರನಿಗೆ ನೀಡಬೇಕೇ ವಿನಃ ಇಡೀ ಕಡತವನ್ನೇ ಮುಚ್ಚಿಡಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು ಸೆಕ್ಷನ್ 8(1)(e) ಅಥವಾ 8(1)(g)ರ ಸೋಗಿನಲ್ಲಿ ಕಡತ ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ, ಕೇವಲ ಕಲ್ಪನೆಯ ನೆಪಗಳು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬಹುದು.
