ಕಾನೂನಿನ 30 ದಿನದ ಗಡುವಿಗೂ ಬೆಲೆ ಇಲ್ಲವೇ? ಇಬ್ಬರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರ ದೂರಿಗೇ ಕವಡೆ ಕಾಸಿನ ಕಿಮ್ಮತ್ತು ಸಿಗದಿದ್ದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರ ಆರ್‌ಟಿಐ (RTI) ಗತಿ ಏನು?

ರಾಜ್ಯ

✍️. ಅರ್ಜುನ್ ಮೂಲೆ

ದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಕೇಂದ್ರ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ (ECI) ಒಳಗಡೆಯೇ ನಡೆದ ಆಂತರಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಕೊರತೆ ಈಗ ಆರ್‌ಟಿಐ (RTI) ಮೂಲಕ ಬಟಾಬಯಲಾಗಿದೆ! 2026ರ ಜುಲೈ 29ರಂದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತರಾದ ಎಸ್.ಎಸ್. ಸಂಧು ಮತ್ತು ವಿವೇಕ್ ಜೋಶಿ ಅವರು ಹಿರಿಯ ಉಪ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ ಮನೀಶ್ ಗರ್ಗ್ ಅವರ ‘ಕೆಲಸ ಹಂಚಿಕೆ ಆದೇಶ’ದ (Work Allocation Order) ವಿರುದ್ಧ ನೇರವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಂಪುಟ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗೆ (Cabinet Secretary) ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೂರು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದರು (The Hindu). ಆರ್‌ಟಿಐ ಹೋರಾಟಗಾರ ಕಮಾಂಡರ್ ಲೋಕೇಶ್ ಬತ್ರಾ ಅವರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಡತದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು (File Notings) ಈ ಗಂಭೀರ ವಿಚಾರವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮುಂದೆ ತಂದಿವೆ.

ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವುದು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಜಾಣತನವಲ್ಲ, ಕಾನೂನಿನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಮಣ್ಣೆರಚುವ ತಂತ್ರ! ಸಂಪುಟ ಸಚಿವಾಲಯವು ಆಗಸ್ಟ್ 4–5, 2026ರ ತನ್ನ ಕಡತದ ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ, “ಇದು ಇಡೀ ಆಯೋಗದ ಜಂಟಿ ಪತ್ರವಲ್ಲ, ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಬರೆದ ಪತ್ರಗಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡರೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ” ಎಂಬ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೆಪವೊಡ್ಡಿ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳದೆ ಕೈತೊಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಸ್ವೀಕೃತಿ ಪತ್ರವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯುಕ್ತ ಜ್ಞಾನೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಸುಮ್ಮನಾಗಿದೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ಇಬ್ಬರು ಆಯುಕ್ತರ ಭಿನ್ನಮತದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕೋರಿ ಲೋಕೇಶ್ ಬತ್ರಾ ಅವರು 2026ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24ರಂದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಆರ್‌ಟಿಐ ಅರ್ಜಿಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ 30 ದಿನಗಳ ಗಡುವು ಮೀರಿದರೂ ಆಯೋಗ ಯಾವುದೇ ಉತ್ತರ ನೀಡದೆ ಮೌನ ವಹಿಸಿರುವುದು ಆರ್‌ಟಿಐ ಕಾಯ್ದೆಯ ನೇರ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಇದರಿಂದ ಸಿಗುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸಂದೇಶ ಬಹಳ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ: ದೇಶದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೇ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೆಪಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಟಿಐ ಕಾಯ್ದೆಯ 30 ದಿನಗಳ ಕಡ್ಡಾಯ ಗಡುವನ್ನು ಗಾಳಿಗೆ ತೂರುತ್ತಿದ್ದರೆ, ತಾಲ್ಲೂಕು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರ ಅರ್ಜಿಗಳಿಗೆ ಎಂತಹ ಸ್ಥಿತಿ ಬರಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನೀವೇ ಊಹಿಸಿ! ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿಯ ಈ ಜಾಣ ಮೌನ ಮತ್ತು ವಿಳಂಬ ಧೋರಣೆಯು ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಮೂಲ ಆಶಯವನ್ನೇ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಟಿಐ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಎದುರಾಗಿದೆ.

ಕಾನೂನು ಆರ್‌ಟಿಐ ಹೋರಾಟಗಾರರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಪಾಠವಾಗಿದೆ. ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 2(f) ಮತ್ತು 2(i) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ‘ಫೈಲ್ ನೋಟಿಂಗ್ಸ್’ (ಕಡತ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು) ಕೂಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳದಿರಲು ನೀಡಿದ ನೆಪಗಳನ್ನೂ ಇದೇ ಅಸ್ತ್ರದಿಂದ ಬಯಲಿಗೆಳೆಯಬಹುದು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಸೆಕ್ಷನ್ 7(1)ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 30 ದಿನದೊಳಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡದಿರುವುದು ಸೆಕ್ಷನ್ 7(2)ರ ಪ್ರಕಾರ ‘ಮಾಹಿತಿ ನಿರಾಕರಣೆ’ (Deemed Refusal) ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸೆಕ್ಷನ್ 20(1)ರ ಅಡಿ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೇ ಕಾನೂನಿನ ಗಡುವನ್ನು ಮೀರಿದಾಗ ಜನರು ಪ್ರಶ್ನಿಸದಿದ್ದರೆ, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ರಹಸ್ಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಂತಾಗುತ್ತದೆ—ಈ ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ನಿಮ್ಮ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿ, ಕಾನೂನು ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲು ಈ ಪೋಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ತಪ್ಪದೇ ಶೇರ್ ಮಾಡಿ!