ಮಾಹಿತಿ ಆಯೋಗಗಳ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ಕರಾಳ ಚಿತ್ರಣ ಬಯಲು.!
✍️. ಅರ್ಜುನ್ ಮೂಲೆ
ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿಯಾಗಿ 21 ವರ್ಷಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕನಿಗೆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆಯುವ ಭರವಸೆ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಈಡೇರಿದೆ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ದೇಶದ ಮಾಹಿತಿ ಆಯೋಗಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಕುರಿತು ಪ್ರಕಟವಾದ ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರದಿ ಆತಂಕಕಾರಿ ಉತ್ತರ ನೀಡಿದೆ. Satark Nagrik Sangathan ಸಂಸ್ಥೆಯ Report Card on the Performance of Information Commissions in India, 2025–26 ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, 2026ರ ಜೂನ್ 30ರ ವೇಳೆಗೆ 28 ಮಾಹಿತಿ ಆಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 3,85,716 ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳು ಮತ್ತು ದೂರುಗಳು ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿವೆ. ತ್ರಿಪುರದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪ್ರಕರಣದ ವಿಲೇವಾರಿಗೆ ಅಂದಾಜು 19 ವರ್ಷ 8 ತಿಂಗಳು, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 19 ವರ್ಷ 2 ತಿಂಗಳು ಹಾಗೂ ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದಲ್ಲಿ 18 ವರ್ಷ ಬೇಕಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ. ಇದು ಖಚಿತ ವಿಚಾರಣಾ ದಿನಾಂಕವಲ್ಲ; ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಲೇವಾರಿ ವೇಗವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಅಂದಾಜು.
ಮಾಹಿತಿ ಆಯೋಗಗಳಲ್ಲೇ ಇಷ್ಟೊಂದು ವಿಳಂಬವಾದರೆ RTI ಕಾಯ್ದೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಹೇಗೆ ಈಡೇರುತ್ತದೆ? ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇಂದ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ 39,121 ಪ್ರಕರಣಗಳು ಬಾಕಿಯಿದ್ದು, ಹೊಸ ಪ್ರಕರಣದ ವಿಲೇವಾರಿಗೆ ಅಂದಾಜು 2 ವರ್ಷ 3 ತಿಂಗಳು ಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಇನ್ನೂ ಗಂಭೀರವಾದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, 2025ರ ಜುಲೈನಿಂದ 2026ರ ಜೂನ್‌ವರೆಗೆ ಒಂಬತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಆಯೋಗಗಳು ಒಟ್ಟು 37,701 ಮೇಲ್ಮನವಿ ಮತ್ತು ದೂರುಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮ ಆದೇಶ ನೀಡದೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಆಯೋಗವೇ 14,603 ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿದೆ. ಕೆಲವು ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಅಥವಾ ಪುಟಸಂಖ್ಯೆಯಂತಹ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಕೊರತೆಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಆತಂಕವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ವರದಿಯು ಅಂತಹ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ರಮವೂ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿರ್ಣಯ ನೀಡಿಲ್ಲ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶಗಳಿವೆ! ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, 2025ರ ಜುಲೈ 1ರಿಂದ 2026ರ ಜೂನ್ 30ರವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮಾಹಿತಿ ಆಯೋಗವು 38,656 ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ರಾಜ್ಯ ಮಾಹಿತಿ ಆಯೋಗಗಳ ಪೈಕಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಲೇವಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಂದಾಜು ಕಾಯುವ ಅವಧಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಎಂದು ವರದಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಲೇವಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೊರೆತಿದೆ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆದೇಶವೂ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಾಗರಿಕರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ರಕ್ಷಣೆ ದೊರೆಯಬೇಕಾದರೆ ಆಯೋಗಗಳ ಆದೇಶಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಅನುಷ್ಠಾನ, ದಂಡದ ಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾಹಿತಿಯ ನೈಜ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅಂಶಗಳು: ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆಯ ಕಲಂ 7(1) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 30 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಕರ್ತವ್ಯ ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲಂ 19(1) ಮೊದಲ ಮೇಲ್ಮನವಿಗೆ, ಕಲಂ 19(3) ದ್ವಿತೀಯ ಮೇಲ್ಮನವಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲಂ 19(6) ಮೊದಲ ಮೇಲ್ಮನವಿಯ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಅವಧಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ದ್ವಿತೀಯ ಮೇಲ್ಮನವಿಯ ವಿಲೇವಾರಿಗೆ ಇದೇ ರೀತಿಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಯನ್ನು ವಿಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕಲಂ 20(1) ಮತ್ತು 20(2) ಅನ್ವಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳಿಗೆ PIO ವಿರುದ್ಧ ದಂಡ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತುಕ್ರಮ ಶಿಫಾರಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ. ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸುವಾಗ ಅರ್ಜಿ ಸ್ವೀಕೃತಿ, PIO ಉತ್ತರ, ಮೊದಲ ಮೇಲ್ಮನವಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಪೂರಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸಿ. ಪ್ರಕರಣ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿದರೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಲಿಖಿತವಾಗಿ ಪಡೆದು, ಕೊರತೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಿ. ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕಿನ ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿ ಕೇವಲ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ; ಸಮಯೋಚಿತ, ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪರಿಹಾರ ದೊರೆಯುವುದರಲ್ಲಿದೆ!
